पद नव्हे, गावाचा विकास हेच ध्येय!महाबळेश्वरच्या विकासासाठी झटणारे ध्येयवेडे कार्यकर्ते प्रदीप कात्रट यांच्या कार्यप्रवासाची कहाणी

पद नव्हे, गावाचा विकास हेच ध्येय!

महाबळेश्वरच्या विकासासाठी झटणारे ध्येयवेडे कार्यकर्ते प्रदीप कात्रट यांच्या कार्यप्रवासाची कहाणी

✍️ जितेंद्र कारंडे 

श्री क्षेत्र महाबळेश्वर : 

काही व्यक्ती पदावर असताना काम करतात, तर काही पद नसतानाही गावाच्या प्रश्नांसाठी सातत्याने धाव घेत राहतात. श्री क्षेत्र महाबळेश्वरच्या सर्वांगीण विकासासाठी गेल्या सुमारे दोन दशकांपासून विविध स्तरांवर पाठपुरावा करणारे युवा कार्यकर्ते प्रदीप कात्रट (भाऊ) हे त्यापैकीच एक नाव. २५ ऑगस्ट रोजी त्यांचा वाढदिवस असून, या निमित्ताने त्यांच्या बालमित्रांपासून ते ग्रामस्थ आणि सहकाऱ्यांपर्यंत अनेकांनी त्यांच्या कार्याला उजाळा देत शुभेच्छांचा वर्षाव केला आहे.

बालपणापासूनच सामाजिक कार्याची बीजे

किशोरवयातच प्रदीप भाऊंच्या मनात आपल्या गावासाठी, आपल्या परिसरासाठी काहीतरी करण्याची तीव्र ओढ होती. बालपणीचे जिवलग मित्र आणि सामाजिक कार्यकर्ते राजेंद्र (राजू) पुजारी सांगतात, "प्रदीपच्या स्वभावात सामाजिक कार्याची बीजे अगदी लहानपणापासूनच होती. गावातील उत्सव, सांस्कृतिक कार्यक्रम किंवा सामाजिक उपक्रम असो, त्यात काहीतरी नवीन करण्याची त्याची धडपड असायची. मित्रांना एकत्र करून कार्यक्रम उभे करणे, त्यांच्या कलागुणांना व्यासपीठ मिळवून देणे आणि एखादी जबाबदारी घेतली की ती पूर्ण करण्यासाठी झटणे, हे त्याच्या स्वभावाचे वैशिष्ट्य होते." संघाच्या कार्याशी जोडले गेल्यानंतर समाजकारणाची ही आवड अधिक दृढ झाली आणि स्वतःपेक्षा समाजाचा व गावाचा विचार करण्याची वृत्ती त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वात रुजली.

सामाजिक कार्याची प्रचंड आवड असल्याने पदवीचे शिक्षण अर्धवट राहिले आणि कौटुंबिक व्यवसायाकडे लक्ष द्यावे लागले. मात्र ध्येय स्पष्ट असल्याने त्यांनी कधी हार मानली नाही.

जागतिक पर्यटन नकाशावर महाबळेश्वर आणण्याचे स्वप्न

सुमारे दहा वर्षांपूर्वी प्रदीप भाऊंनी एक मोठे आणि आव्हानात्मक स्वप्न पाहिले होते — "आपलं श्री क्षेत्र महाबळेश्वर हे धार्मिक, पौराणिक आणि ऐतिहासिकदृष्ट्या जागतिक पर्यटनाच्या नकाशावर आणायचंच!" सुरुवातीला अनेकांनी या स्वप्नावर विश्वास ठेवला नाही, अडथळेही आणले. पण भाऊंनी आपला निर्धार सोडला नाही. आज एकेकाळी ज्यांच्या मनात शंका होत्या, तेच ग्रामस्थ अभिमानाने सांगतात की आपल्या गावाला खऱ्या अर्थाने एक विकासाभिमुख कार्यकर्ता लाभला आहे.

पायाभूत सुविधा आणि पर्यटन विकासासाठी सातत्यपूर्ण पाठपुरावा

श्री कृष्णामाई मंदिर परिसराचा कायापालट घडवून आणण्यासाठी त्यांनी पुरातत्व विभागाच्या पायऱ्या झिजवल्या आणि वरिष्ठ अधिकाऱ्यांकडे सातत्याने पाठपुरावा केला. वाहनतळ क्षमता वाढवणे, मुख्य रस्त्यांचे सुशोभीकरण, दिशादर्शक फलक उभारणे यांसारख्या कामांतही अनेक अडचणी आल्या, पण भाऊ डगमगले नाहीत.

राजेंद्र पुजारी सांगतात, "एखादे अंदाजपत्रक किंवा प्रस्ताव तयार झाला म्हणजे विकासकाम पूर्ण होत नाही. निधी उपलब्ध होईपर्यंत आणि प्रत्यक्ष काम सुरू होईपर्यंत सातत्याने पाठपुरावा करावा लागतो. अधिकारी, लोकप्रतिनिधी, विभागीय यंत्रणा आणि संबंधित एजन्सींशी समन्वय साधत काम पुढे न्यावे लागते. प्रदीपने या प्रक्रियेत स्वतःचा वेळ आणि श्रम दिले." पाणीपुरवठा, रस्ते, गटारे, स्ट्रीट लाईट, पेव्हर ब्लॉक, स्वच्छता आणि पर्यटन सुविधा अशा अनेक मूलभूत विकासकामांसाठी त्यांनी शासनाच्या विविध स्तरांवर वर्षानुवर्षे पाठपुरावा केला.

२०१५ ते २०१८ या कालखंडात महाबळेश्वरला पर्यटनाच्या दृष्टीने अधिक सक्षम करण्यासाठी पर्यटन, महसूल, पुरातत्त्व आणि इतर संबंधित विभागांशी संपर्क ठेवून पार्किंग, पर्यटक सुविधा, स्वच्छता आणि गावातील मूलभूत सुविधांच्या प्रश्नांवर केलेला पाठपुरावा हा त्यांच्या कार्याचा महत्त्वाचा भाग राहिला. या प्रयत्नांमुळे गावाला भरघोस विकासनिधी मिळाला, पर्यटकांचा मुक्काम वाढला आणि त्याचा थेट आर्थिक फायदा स्थानिक व्यावसायिक, दुकानदार, टॅक्सीचालक आणि लहान कामगारांना झाला.

नेतृत्वाची पहिली संधी आणि वाटचाल

प्रदीप भाऊंमधील चमक आणि धडपड महाबळेश्वर तालुक्याचे रत्नपारखी समाजभूषण बाळासाहेब भिलारे दादांनी सर्वप्रथम ओळखली. दादांनीच प्रवीण शेठ भिलारे यांच्यासोबत तालुका समन्वय समितीमध्ये त्यांची निवड करून नेतृत्वाची पहिली संधी दिली. त्यानंतर ग्रामस्थांनी विश्वासाने त्यांना ग्रामपंचायतीत पाठवले, जिथे राजेंद्रशेठ राजपुरे यांच्या मार्गदर्शनाखाली आणि संजय गायकवाड यांच्या साथीने त्यांनी गावाचा नावलौकिक सर्वदूर पोहोचवण्यात योगदान दिले.

या कार्यात मकरंद आबा पाटील यांच्या नेतृत्वाखाली राजेंद्रशेठ राजपुरे यांचे मार्गदर्शन, तसेच नाना वाडेकर, पंढरीनाथ लांगी, जीवनभाऊ महाबळेश्वरकर आणि अनेक सहकाऱ्यांची साथ मोलाची ठरल्याचेही राजेंद्र पुजारी नमूद करतात. शांताराम धनावडे दादा यांच्या प्रेरणेने बालपणी पडलेली सामाजिक कार्याची ठिणगी आजही प्रदीप यांच्या मनात तेवत असल्याचे ते सांगतात.

प्रसिद्धीपेक्षा प्रत्यक्ष कामावर विश्वास

प्रदीप कात्रट यांच्या कार्यातील एक महत्त्वाची बाजू म्हणजे कौतुकाची अपेक्षा न ठेवता प्रत्यक्ष बदलावर असलेला त्यांचा विश्वास. विकासाच्या प्रक्रियेत अडचणी येतात, काही निर्णयांत त्रुटी राहतात किंवा अपेक्षित गती मिळत नाही — मात्र त्यामागची नीयत आणि गावासाठी केलेली धडपड पाहणे महत्त्वाचे असल्याचे मत पुजारी व्यक्त करतात. "आज गावाच्या विकासासाठी जी काही कामे झाली आहेत, त्यामागे अनेकांची मेहनत आहे. त्यात प्रदीपसारख्या कार्यकर्त्यांनी केलेला सातत्यपूर्ण पाठपुरावा नक्कीच दुर्लक्षित करता येणार नाही. पद असो वा नसो, त्याची गावासाठी काम करण्याची धडपड कायम राहिली आहे," असे ते सांगतात.

गावातील नागरिक गणेश धनावडे यांनीही प्रदीप कात्रट यांच्यावर होणाऱ्या स्वार्थाच्या आरोपांना उत्तर देताना लिहिले आहे की, गावात वाचनसंस्कृती रुजावी म्हणून २००२ मध्ये स्वखर्चाने वर्तमानपत्रे आणणे आणि वाचनालय सुरू करण्याचा प्रयत्न, गावाचा सर्वांगीण पर्यटन विकास आराखडा तयार व्हावा यासाठीची धडपड आणि २००३ पासून राजकीय अपेक्षेविना दिशादर्शक फलक उभारून स्थानिक रोजगाराला दिलेली चालना — हाच जर "स्वार्थ" असेल, तर तो प्रत्येक निष्ठावंत कार्यकर्त्यामध्ये असायला हवा. गावात आजवर कोणी न आणलेली 'गेम झोन'ची संकल्पना राबवून त्यांनी गावातील युवकांना व्यवसायाची नवी दिशाही दाखवली, असे धनावडे नमूद करतात.

अजातशत्रू आणि संयमी व्यक्तिमत्त्व

प्रामाणिकपणा, संयम आणि नम्रता हे प्रदीप भाऊंचे सर्वात मोठे भांडवल मानले जाते. कोणताही भेदभाव न करता सर्व घटकांना सोबत घेऊन पुढे जाण्याची त्यांची शैली आणि अनावश्यक वादात न पडता संयमाने काम करत राहण्याची वृत्ती अनेकांसाठी आदर्श ठरली आहे.

गावचे विविध सरपंच व माजी सरपंच — गणेश जाधव (सरपंच, मांघर), सुनील जंगम (सरपंच, मोळेश्वर), राजेंद्र पुजारी (मा. सरपंच, श्री क्षेत्र महाबळेश्वर) आणि सुनील बिरामणे (सरपंच, श्री क्षेत्र महाबळेश्वर) — यांनीही प्रदीप भाऊंच्या कार्याचे कौतुक करत, "त्यांनी गावाच्या भविष्यासाठी लावलेले हे एक रोपटे आहे, ज्याचा वटवृक्ष आज सर्वांना सावली देत आहे," अशा शब्दांत भावना व्यक्त केल्या आहेत.

शुभेच्छांचा वर्षाव

वाढदिवसानिमित्त गावातील नागरिक, सहकारी आणि हितचिंतकांनी प्रदीप कात्रट यांना उत्तम आरोग्य, दीर्घायुष्य आणि श्री क्षेत्र महाबळेश्वरच्या विकासासाठी आणखी मोठे कार्य करण्याची शक्ती लाभो, अशा मनःपूर्वक शुभेच्छा दिल्या आहेत. पद राहील किंवा नाही, कौतुक मिळो किंवा टीका होवो — गावासाठी काम करण्याची तळमळ ज्याच्या मनात कायम आहे, अशा कार्यकर्त्याला सलाम करत अनेकांनी त्यांच्या पुढील वाटचालीस शुभेच्छा दिल्या आहेत.

माणसं बदलतात, पदे बदलतात, परिस्थिती बदलते; पण गावासाठी काहीतरी करण्याची प्रामाणिक तळमळ कायम राहिली, तर त्या कार्याची आठवण मात्र पिढ्यान्‌पिढ्या जिवंत राहते — हाच संदेश प्रदीप कात्रट यांच्या आजवरच्या कार्यप्रवासातून मिळतो.