मोफत पास दिला, पण लालपरी फाडण्याचा परवाना दिला का?एसटीच्या सीट फाडणाऱ्या विकृत मानसिकतेवर संताप; सार्वजनिक मालमत्तेची नासधूस करणाऱ्यांना वेळीच लगाम घालण्याची गरज
एसटीच्या सीट फाडणाऱ्या विकृत मानसिकतेवर संताप; सार्वजनिक मालमत्तेची नासधूस करणाऱ्यांना वेळीच लगाम घालण्याची गरज
महाबळेश्वर | प्रतिनिधी :
विद्यार्थ्यांच्या शिक्षणाचा प्रवास सुकर व्हावा आणि आर्थिक अडचणींमुळे कोणताही विद्यार्थी शिक्षणापासून वंचित राहू नये, या उद्देशाने शासनाकडून विद्यार्थ्यांना मोफत किंवा सवलतीच्या दरात एसटी प्रवासाची सुविधा दिली जाते. मात्र, या सुविधेचा लाभ घेत असताना काही विद्यार्थ्यांकडून एसटी बसच्या सीट फाडणे, कुशन बाहेर काढणे, काचा व सीटवर अश्लील मजकूर किंवा चित्रे काढणे आणि बसची नासधूस करण्याचे प्रकार घडत असतील, तर त्याकडे केवळ ‘मुलांची मस्ती’ म्हणून पाहणे धोकादायक ठरणार आहे.
मोफत पास दिला म्हणून बस फाडण्याचा परवाना कोणी दिला? हा प्रश्न आज पालक, शिक्षक, एसटी प्रशासन आणि प्रत्येक सुजाण नागरिकाने स्वतःला विचारण्याची वेळ आली आहे.
एसटी महामंडळाची बस ही केवळ प्रवासाचे साधन नसून ग्रामीण महाराष्ट्रातील लाखो नागरिकांच्या दैनंदिन जीवनाची जीवनवाहिनी आहे. विद्यार्थी, शेतकरी, कामगार, महिला, ज्येष्ठ नागरिक यांच्यासह सर्वसामान्य नागरिक मोठ्या प्रमाणावर एसटीवर अवलंबून आहेत. अशा सार्वजनिक मालमत्तेचे नुकसान करणे म्हणजे अप्रत्यक्षपणे सर्वसामान्य नागरिकांच्याच सुविधेचे नुकसान करणे होय.
नुकसानाचा आर्थिक भार पुन्हा जनतेवरच
एसटी बसमधील एखादी सीट फाडली किंवा कुशनचे नुकसान केले की त्याची दुरुस्ती करण्यासाठी खर्च होतो. हा खर्च अखेरीस शासनाच्या आणि महामंडळाच्या निधीतून केला जातो. म्हणजेच सार्वजनिक मालमत्तेची नासधूस करणाऱ्यांच्या कृत्याचा आर्थिक भार पुन्हा जनतेवरच पडतो.
बसची दुरुस्ती होईपर्यंत प्रवाशांनाही गैरसोयीचा सामना करावा लागतो. एका व्यक्तीच्या बेजबाबदार वर्तनामुळे शेकडो प्रवाशांना त्रास सहन करावा लागतो, ही बाब गंभीर आहे.
चूक करणाऱ्याइतकीच मूक प्रेक्षकांची मानसिकताही चिंताजनक
अशा प्रकारांमध्ये आणखी एक गंभीर बाब म्हणजे काही विद्यार्थी आपल्या डोळ्यांसमोर सार्वजनिक मालमत्तेची नासधूस होताना पाहतात; मात्र विरोध करण्याचे किंवा वाहक-चालकाला याबाबत माहिती देण्याचे धाडस करत नाहीत.
चूक करणारा निश्चितच दोषी आहे; परंतु चुकीच्या कृत्याला मूक संमती देणारी मानसिकताही समाजासाठी चिंतेची बाब आहे. आज सीट फाडली जाते, उद्या काच फोडली जाऊ शकते आणि पुढे सार्वजनिक मालमत्तेचे आणखी मोठे नुकसान होऊ शकते. प्रत्येक वेळी ‘मुलांचे वय आहे’, ‘मस्ती केली’ किंवा ‘छोटी गोष्ट आहे’ म्हणून दुर्लक्ष करणे योग्य ठरणार नाही.
शिक्षण म्हणजे केवळ गुण नव्हे, तर संस्कारही
शिक्षणाचा उद्देश केवळ परीक्षेत चांगले गुण मिळवणे किंवा मोठे करिअर घडवणे एवढाच नसतो. जबाबदार आणि संवेदनशील नागरिक घडवणे हा शिक्षणाचा महत्त्वाचा भाग आहे.
सार्वजनिक मालमत्ता ही ‘कोणाची तरी’ नसून ‘आपलीच’ आहे, तिचे संरक्षण करणे ही प्रत्येक नागरिकाची जबाबदारी आहे, ही जाणीव विद्यार्थ्यांमध्ये निर्माण होणे आवश्यक आहे. घरातून मिळणारे संस्कार, शाळेतील शिस्त आणि समाजातील जबाबदारीची भावना यांची सांगड घातली तरच जबाबदार पिढी घडू शकते.
पालकांनीही मुलांच्या वर्तनाकडे लक्ष देण्याची गरज
पालकांनी आपल्या मुलांच्या अभ्यासाकडे आणि गुणांकडे लक्ष देतानाच त्यांच्या वर्तनाकडेही लक्ष देणे गरजेचे आहे. मुलगा किंवा मुलगी शाळेत कशी वागते, प्रवासात सार्वजनिक मालमत्तेबाबत त्यांची भूमिका काय आहे, मित्रांच्या चुकीच्या कृत्यांना ते विरोध करतात का, याकडेही पालकांनी लक्ष देण्याची आवश्यकता आहे.
‘माझ्या मुलाने असे केलेच नाही’ एवढ्यावर विषय संपवण्यापेक्षा मुलांमध्ये सार्वजनिक मालमत्तेबद्दल आदर आणि जबाबदारीची भावना निर्माण करण्यासाठी पालकांनी पुढाकार घेणे गरजेचे आहे.
एसटी प्रशासनानेही प्रतिबंधात्मक उपाययोजना कराव्यात
अशा प्रकारांना आळा घालण्यासाठी एसटी प्रशासनानेही अधिक प्रभावी उपाययोजना करण्याची गरज आहे. बसमधील उपलब्ध CCTV यंत्रणेचा प्रभावी वापर, नियमित तपासणी, तक्रार नोंदविण्याची सुलभ व्यवस्था आणि वाहक-चालकांना संशयास्पद प्रकारांची तातडीने नोंद करण्याबाबत सूचना देणे आवश्यक आहे.
सार्वजनिक मालमत्तेचे नुकसान करणारे दोषी आढळल्यास नियमानुसार कठोर कारवाई करण्याबरोबरच झालेल्या नुकसानीची भरपाई वसूल करण्याबाबतही प्रशासनाने स्पष्ट भूमिका घेतली पाहिजे.
शाळांनीही जनजागृती करावी
शाळा आणि महाविद्यालयांनी विद्यार्थ्यांना केवळ सवलतीच्या किंवा मोफत एसटी प्रवासाची माहिती देण्यापुरते मर्यादित न राहता सार्वजनिक वाहतूक व्यवस्था आणि सार्वजनिक मालमत्तेचे महत्त्व समजावून सांगावे.
‘एसटीची बस आपली आहे, तिचे नुकसान म्हणजे आपलेच नुकसान’ हा संदेश विद्यार्थ्यांपर्यंत पोहोचविण्यासाठी जनजागृती उपक्रम, मार्गदर्शनपर कार्यक्रम आणि सामाजिक जबाबदारीविषयक उपक्रम राबविण्याची गरज आहे.
लालपरी वाचवणे म्हणजे आपलीच सार्वजनिक संपत्ती वाचवणे
आज एका बसची फाटलेली सीट किरकोळ घटना वाटू शकते. मात्र, अशा छोट्या घटनांकडे वारंवार दुर्लक्ष केले तर सार्वजनिक मालमत्तेची नासधूस हीच सामान्य बाब बनण्याचा धोका आहे.
लालपरी केवळ लोखंडाची बस नाही; ती महाराष्ट्राच्या ग्रामीण भागाची जीवनवाहिनी आहे. तिच्यावर हजारो कुटुंबांचे दैनंदिन जीवन अवलंबून आहे. त्यामुळे तिचे नुकसान म्हणजे स्वतःच्याच समाजाच्या सुविधेचे नुकसान आहे.
आता अशा प्रकारांना ‘मुलांची मस्ती’ म्हणून पाठीशी घालण्याची वेळ संपली आहे. चूक करणाऱ्यांना वेळीच समज देणे, दोषींवर नियमानुसार कारवाई करणे आणि चुकीचे कृत्य पाहून गप्प बसणाऱ्यांमध्येही सामाजिक जबाबदारीची भावना निर्माण करणे आवश्यक आहे.
कारण प्रश्न केवळ एका फाटलेल्या सीटचा नाही...
प्रश्न आहे—आपण पुढच्या पिढीला शिक्षित, संवेदनशील आणि जबाबदार नागरिक घडवत आहोत की सार्वजनिक मालमत्ता उद्ध्वस्त करण्याची मानसिकता?
लालपरी वाचवा... सार्वजनिक मालमत्ता वाचवा... आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे समाजाचे संस्कार वाचवा!
Comments
Post a Comment