जी बारव कधी दुर्लक्षित होती, तिथे आता पर्यटकांची पावले!श्रमदानातून संवर्धन; वालूरच्या ऐतिहासिक बारवेने घेतला नवा श्वास — वारसास्थळांकडे पर्यटक व इतिहासप्रेमींचा वाढता ओढा

जी बारव कधी दुर्लक्षित होती, तिथे आता पर्यटकांची पावले!

श्रमदानातून संवर्धन; वालूरच्या ऐतिहासिक बारवेने घेतला नवा श्वास — वारसास्थळांकडे पर्यटक व इतिहासप्रेमींचा वाढता ओढा

सेलू | प्रतिनिधी

परभणी जिल्ह्यातील सेलू तालुक्यातील वालूर येथील ऐतिहासिक बारवेचे संवर्धन झाल्यानंतर या वारसास्थळाचे रूपच पालटले असून, आता या ठिकाणी पर्यटक, इतिहासप्रेमी आणि वारसाप्रेमींची पावले वळू लागली आहेत. काही वर्षांपूर्वी अत्यंत बिकट अवस्थेत असलेली ही बारव श्रमदानातून स्वच्छ करण्यात आली. त्यानंतर सेवावर्धिनी संस्थेच्या माध्यमातून बारवेच्या बांधकामाचे काम पूर्ण करण्यात आले. त्यामुळे दुर्लक्षित असलेल्या या ऐतिहासिक वास्तूला पुन्हा एकदा नवी ओळख मिळाली आहे.

वालूर येथील बारवेचा सध्याचा कायापालट हा केवळ एका वास्तूच्या संवर्धनाची कथा नसून, मराठवाड्यात आकार घेत असलेल्या प्राचीन वास्तू जतन आणि संवर्धन चळवळीचे प्रेरणादायी उदाहरण ठरत आहे.

जानेवारी २०२१ मध्ये परिस्थिती बिकट

वालूर येथील बारवेचा पहिला फोटो जानेवारी २०२१ मध्ये काढण्यात आला होता. त्यावेळी या बारवेपर्यंत पोहोचणेही अत्यंत कठीण होते. परिसराची दुरवस्था झाली होती आणि ऐतिहासिक महत्त्व असलेली ही वास्तू दुर्लक्षित अवस्थेत होती.

मात्र, काळाच्या ओघात या वास्तूच्या संवर्धनासाठी प्रयत्न सुरू झाले. श्रमदानातून बारव स्वच्छ करण्यात आली. त्यानंतर सेवावर्धिनी संस्थेने तिच्या बांधकामाचे काम पूर्ण केले. त्यामुळे जी बारव काही वर्षांपूर्वी दुर्लक्षित आणि अडचणीच्या अवस्थेत होती, तीच आज पर्यटकांना आकर्षित करणारे वारसास्थळ म्हणून पुढे येत आहे.

संवर्धनानंतर पर्यटकांची पावले

बारवेचे संवर्धन झाल्यानंतर या ठिकाणी पर्यटकांना घेऊन जाण्याचे उपक्रम सुरू झाले आहेत. १५ ऑगस्ट रोजी पर्यटकांची पहिली सहल येथे नेण्यात आली. त्यानंतर २३ ऑगस्ट रोजी पुन्हा दुसरी सहल आयोजित करण्यात आली. त्यामुळे संवर्धन झालेल्या वारसास्थळाला प्रत्यक्ष पर्यटकांशी जोडण्याच्या प्रयत्नांना सुरुवात झाली आहे.

वारसास्थळांचे केवळ संवर्धन करून थांबणे पुरेसे नाही, तर त्या वास्तूंची माहिती अधिकाधिक लोकांपर्यंत पोहोचवणे आणि नागरिकांना प्रत्यक्ष त्या ठिकाणी घेऊन जाणे आवश्यक असल्याचे या उपक्रमातून अधोरेखित होत आहे.

मराठवाड्यात संवर्धन चळवळीला मिळतेय बळ

मराठवाड्यात अनेक प्राचीन वास्तू, बारवा, मंदिरे, किल्ले आणि ऐतिहासिक स्थळे आजही दुर्लक्षित अवस्थेत आहेत. या वास्तूंचे ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक महत्त्व मोठे असले तरी त्यांची योग्य देखभाल आणि संवर्धन न झाल्याने त्या नष्ट होण्याच्या मार्गावर आहेत.

अशा परिस्थितीत प्राचीन वास्तूंचे जतन आणि संवर्धन करण्याची चळवळ आता हळूहळू मुळ धरत आहे. संवर्धन झालेल्या वास्तूंना पर्यटक, इतिहासप्रेमी आणि वारसाप्रेमी यांच्याशी जोडणे हे या चळवळीचे पुढचे महत्त्वाचे पाऊल ठरणार आहे.

सहा वर्षांपासून ‘भटका तांडा’चा उपक्रम

जवळच्या ऐतिहासिक आणि वारसास्थळांची माहिती लोकांपर्यंत पोहोचविण्यासाठी ‘भटका तांडा’च्या माध्यमातून गेल्या सहा वर्षांपासून सातत्याने उपक्रम राबविले जात आहेत. परिसरातील ऐतिहासिक स्थळांना भेटी देणे, त्यांची माहिती घेणे आणि इतरांनाही या वास्तूंची ओळख करून देणे, या माध्यमातून वारसास्थळांबाबत जनजागृती केली जात आहे.

आता या उपक्रमाचे पुढचे पाऊल म्हणून AKVIN टूरीझमच्या सहकार्याने एक दिवस मुक्कामाच्या वारसा सहली सुरू करण्यात आल्या आहेत. या सहली वर्षभर सुरू राहणार असून, पर्यटकांना ऐतिहासिक वास्तू, त्यांचा इतिहास आणि स्थानिक वारसा प्रत्यक्ष अनुभवता यावा, हा त्यामागचा उद्देश आहे.

‘वारसा जतन’ ही प्रत्येकाची जबाबदारी

आपल्या आजूबाजूची वारसास्थळे ही केवळ जुन्या वास्तू नसून आपल्या इतिहासाची, संस्कृतीची आणि पूर्वजांच्या जीवनपद्धतीची साक्ष देणारा अमूल्य ठेवा आहे. त्यामुळे त्यांचे जतन करणे, संवर्धन करणे आणि संवर्धन झाल्यानंतर त्यांची योग्य निगा राखणे ही प्रत्येकाची सामूहिक जबाबदारी आहे.

वारसास्थळांकडे पर्यटकांना आणि नव्या पिढीला आकर्षित करण्यासाठी अशा सहली महत्त्वाची भूमिका बजावू शकतात. त्यामुळे आपल्या परिसरातील वारसास्थळांबाबत नागरिकांनी जागरूक राहावे, त्या ठिकाणी सहली आयोजित कराव्यात आणि अधिकाधिक लोकांना आपल्या इतिहासाशी जोडावे, असे आवाहन करण्यात आले आहे.

वालूरच्या बारवेचा बदललेला चेहरा हा केवळ एका वास्तूचा कायापालट नाही; तर ‘वारसा जतन करा, वारसा अनुभवा आणि पुढच्या पिढीपर्यंत पोहोचवा’ या विचाराला मिळालेली नवी दिशा आहे.