कुंभरोशीतील ‘मोरया चा पेढा’ विकासाच्या प्रतीक्षेत; निसर्गसौंदर्याबरोबरच ऐतिहासिक वारशालाही उजाळा देण्याची संधी

कुंभरोशीतील ‘मोरया चा पेढा’ विकासाच्या प्रतीक्षेत; निसर्गसौंदर्याबरोबरच ऐतिहासिक वारशालाही उजाळा देण्याची संधी

जितेंद्र कारंडे,

प्रतापगड प्रतिनिधी :

महाबळेश्वर तालुक्यातील प्रतापगडाच्या पायथ्याशी वसलेले कुंभरोशी गाव आपल्या निसर्गरम्य वातावरणासाठी प्रसिद्ध असून, या गावातील ‘मोरया चा पेढा’ हे ठिकाण सध्या प्रेक्षणीय स्थळ म्हणून विकसित होण्याच्या प्रतीक्षेत आहे. नैसर्गिक सौंदर्य, ऐतिहासिक संदर्भ आणि पर्यटनाची मोठी क्षमता या तिन्ही बाबींचा संगम असलेल्या या स्थळाकडे प्रशासनाने अद्याप अपेक्षित गांभीर्याने लक्ष न दिल्यामुळे स्थानिक ग्रामस्थांमध्ये नाराजीचे वातावरण आहे. मागील चार वर्षांपासून ग्रामस्थ सातत्याने या ठिकाणाच्या विकासासाठी प्रयत्न करत असले, तरी वन विभागाकडून कोणताही ठोस आणि सकारात्मक प्रतिसाद मिळालेला नसल्याचे ते सांगतात.

‘मोरया चा पेढा’चे प्रमुख वैशिष्ट्य म्हणजे येथून दिसणारे विहंगम आणि मनमोहक दृश्य. उंच पठारावर वसलेल्या या ठिकाणावरून कोकणातील हिरव्यागार दऱ्या, आंबेनळी घाटाचा नागमोडी मार्ग, शिवकालीन किल्ल्यांची भव्य रांग आणि महाबळेश्वर परिसराचा विस्तीर्ण नजारा एकाच वेळी पाहता येतो. मुख्य रस्त्यापासून अवघ्या दहा मिनिटांच्या पायपीटीनंतर हे ठिकाण गाठता येत असल्यामुळे पर्यटकांसाठी ते सहजसुलभ ठरते. विशेषतः सूर्योदय आणि सूर्यास्ताच्या वेळी येथील दृश्य अधिकच मोहक बनते, जे पर्यटकांना एक अविस्मरणीय अनुभव देऊ शकते.

या स्थळाचा आणखी एक महत्त्वाचा पैलू म्हणजे त्यामागील संभाव्य ऐतिहासिक वारसा. ‘मोरया चा पेढा’ या नावामध्येच या ठिकाणाचा इतिहास दडलेला असल्याचे जाणकारांचे मत आहे. जावली खोऱ्यातील या उंच स्थळावरून कोकणावर नजर ठेवणे अत्यंत सोयीचे असल्यामुळे, छत्रपती शिवाजी महाराज आणि मोरे घराण्याच्या काळात या ठिकाणाचा देखरेख किंवा टेहळणीसाठी वापर झाला असण्याची शक्यता नाकारता येत नाही. या ठिकाणाचे नाव पिढ्यान्पिढ्या जसाच्या तसा टिकून राहिले असून, आजतागायत त्यामध्ये कोणताही बदल झालेला नाही, ही बाबही त्याच्या ऐतिहासिक महत्त्वाकडे निर्देश करते.

स्थानिक ग्रामस्थांच्या मते, ‘मोरया चा पेढा’चा नियोजनबद्ध आणि पर्यावरणपूरक विकास केल्यास कुंभरोशी गावातील युवकांना मोठ्या प्रमाणावर रोजगाराच्या संधी उपलब्ध होऊ शकतात. मार्गदर्शक सेवा, पार्किंग सुविधा, स्थानिक खाद्यपदार्थांचे स्टॉल, हस्तकला विक्री, तसेच होमस्टे यांसारख्या उपक्रमांमुळे गावाच्या आर्थिक स्थितीत लक्षणीय सुधारणा होऊ शकते. महाबळेश्वरला दरवर्षी मोठ्या प्रमाणात पर्यटक येत असल्याने, त्यांना या नव्या आकर्षणामुळे अधिक पर्याय उपलब्ध होतील आणि त्यांच्या मुक्कामाचा कालावधीही वाढू शकतो.

ग्रामस्थांनी वन विभागाने या ठिकाणाच्या विकासासाठी पुढाकार घ्यावा, अशी ठाम मागणी केली आहे. यामध्ये सुरक्षिततेसाठी रेलिंग उभारणे, पायवाटा विकसित करणे, माहिती फलक बसविणे, स्वच्छता आणि कचरा व्यवस्थापनाची सोय करणे, तसेच पर्यावरणाचा समतोल राखून पर्यटनविकास करणे या बाबींचा समावेश असावा, असे त्यांनी नमूद केले. याशिवाय, विकास प्रक्रियेत स्थानिकांना प्राधान्याने सहभागी करून घेतल्यास हा उपक्रम अधिक यशस्वी आणि टिकाऊ ठरेल, असेही मत व्यक्त करण्यात आले.

चार वर्षांपासून सुरू असलेल्या या मागणीकडे प्रशासनाने अजूनही ठोस पावले उचललेली नसल्यामुळे ग्रामस्थांमध्ये नाराजी आहे. ‘मोरया चा पेढा’ हे ठिकाण केवळ एक सुंदर दृश्य बिंदू न राहता, निसर्ग, इतिहास आणि स्थानिक विकास यांचा संगम ठरू शकतो. त्यामुळे आता तरी वन विभाग व संबंधित यंत्रणांनी या ठिकाणाचा सर्वांगीण विचार करून विकासासाठी ठोस निर्णय घ्यावा, अशी अपेक्षा कुंभरोशीकरांकडून व्यक्त होत आहे. योग्य नियोजन आणि सहकार्य मिळाल्यास ‘मोरया चा पेढा’ भविष्यात महाबळेश्वर परिसरातील एक महत्त्वाचे आणि आकर्षक पर्यटन केंद्र म्हणून उदयास येऊ शकते.