महाबळेश्वरच्या पर्यटनाला 'धुळीचा' विळखा: सुरूर-महाबळेश्वर मार्ग बनला श्वासघोटाळ्याचा सापळा; प्रशासकीय अनास्थेचा पर्यटकांना फटका

महाबळेश्वरच्या पर्यटनाला 'धुळीचा' विळखा: सुरूर-महाबळेश्वर मार्ग बनला श्वासघोटाळ्याचा सापळा; प्रशासकीय अनास्थेचा पर्यटकांना फटका

महाबळेश्वर | विशेष प्रतिनिधी 

महाराष्ट्राचे नंदनवन म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या महाबळेश्वरच्या सौंदर्याचा आस्वाद घेण्यासाठी देश-विदेशातून पर्यटक येत आहेत. मात्र, सध्या या पर्यटननगरीकडे जाणारा 'सुरूर-महाबळेश्वर' हा मुख्य मार्ग पर्यटकांसाठी आनंदाचा प्रवास नसून 'यातनांचा प्रवास' ठरत आहे. रस्त्याच्या रखडलेल्या कामांमुळे आणि उडणाऱ्या धुळीच्या लोटामुळे या संपूर्ण परिसराला राखाडी स्वरूप आले असून, प्रवाशांचा श्वास गुदमरत आहे. विशेषतः नाताळ आणि नववर्षाच्या पार्श्वभूमीवर वाढलेली ही समस्या प्रशासनाच्या कार्यक्षमतेवर मोठे प्रश्नचिन्ह निर्माण करत आहे.

१. धुळीचे साम्राज्य: निसर्गसौंदर्याचे विद्रुपीकरण

महाबळेश्वरची ओळख तेथील सदाबहार हिरवाई आणि शुद्ध हवेसाठी आहे. मात्र, सुरूर ते महाबळेश्वर या संपूर्ण पट्ट्यात रस्त्याच्या कामासाठी खोदकाम करण्यात आले आहे. वाहनांच्या वर्दळीमुळे या मातीचे रूपांतर सूक्ष्म धुळीत झाले असून, वाऱ्यासोबत ही धूळ संपूर्ण परिसरात पसरत आहे. रस्त्याच्या दुतर्फा असलेली वृक्षसंपदा आता हिरवी न दिसता धुळीने माखलेली दिसत आहे. पानांवरील या धुळीच्या थरामुळे वनस्पतींच्या प्रकाशसंश्लेषण (Photosynthesis) प्रक्रियेवर परिणाम होत असून, पर्यावरणाचा मोठा ऱ्हास होत असल्याची भीती पर्यावरणप्रेमी व्यक्त करत आहेत.

२. आरोग्याचा आणीबाणीचा प्रश्न

ही धूळ केवळ प्रवासातील अडथळा नसून ती एक गंभीर 'हेल्थ इमर्जन्सी' बनली आहे. तज्ज्ञांच्या मते, या धुळीतील सूक्ष्म कण (Particulate Matter) श्वासावाटे फुफ्फुसांत गेल्यामुळे खालील गंभीर समस्या उद्भवत आहेत:

 * श्वसनविकारांचा विळखा: दमा, ब्रॉन्कायटिस आणि सायनसचा त्रास असलेल्या रुग्णांची संख्या वाढली आहे.

 * नेत्रविकार: दुचाकीस्वारांना डोळ्यांची जळजळ आणि इन्फेक्शनचा मोठ्या प्रमाणावर सामना करावा लागत आहे.

 * लहान मुले व वृद्धांना धोका: प्रवासात असलेल्या लहान मुलांच्या नाका-तोंडात धूळ जात असल्याने त्यांना खोकला आणि अ‍ॅलर्जीचे प्रमाण वाढले आहे.

३. स्थानिक अर्थव्यवस्थेवर संक्रांत

या धुळीचा सर्वाधिक फटका रस्त्यालगत असलेल्या हॉटेल व्यावसायिकांना आणि दुकानदारांना बसला आहे. हॉटेलमध्ये खाण्यापिण्याच्या पदार्थांवर धुळीचे थर साचत असल्याने ग्राहक थांबण्यास कचरत आहेत. स्थानिक रहिवाशांना आपली घरे २४ तास बंद ठेवावी लागत आहेत. स्वच्छतेसाठी अतिरिक्त खर्च करावा लागत असल्याने दुकानदारांमध्ये प्रचंड संताप व्यक्त होत आहे. "पर्यटक येतात आणि निघून जातात, पण आम्हाला वर्षभर याच धुळीत जगावे लागते," अशी आर्त हाक स्थानिक नागरिक देत आहेत.

४. प्रशासकीय अनास्था आणि कंत्राटदाराचा निष्काळजीपणा

नियमानुसार, महामार्गाचे किंवा रस्त्याचे काम सुरू असताना हवेतील धूळ नियंत्रणात ठेवण्यासाठी दिवसातून किमान चार ते पाच वेळा पाणी मारणे बंधनकारक असते. मात्र, सुरूर-महाबळेश्वर मार्गावर असा कोणताही उपाय योजला जात नसल्याचे प्रत्यक्षदर्शींचे म्हणणे आहे. केवळ रस्ता खोदून ठेवला आहे, पण त्यावर पाण्याची फवारणी किंवा धूळ प्रतिबंधक पडदे (Dust Curtains) लावण्याकडे कंत्राटदाराने पूर्णपणे दुर्लक्ष केले आहे. सार्वजनिक बांधकाम विभाग आणि स्थानिक प्रशासन या गंभीर समस्येकडे जाणीवपूर्वक कानाडोळा करत असल्याचा आरोप सामाजिक कार्यकर्त्यांनी केला आहे.

५. पर्यटनाच्या प्रतिमेला तडा

महाबळेश्वर हे जागतिक दर्जाचे पर्यटन स्थळ आहे. मात्र, प्रवेशद्वारावरच जर पर्यटकांना अशा नरकयातना भोगाव्या लागल्या, तर त्याचा नकारात्मक संदेश जगभर जातो. पर्यटन विकासाच्या नावाखाली निसर्गाचा बळी दिला जात असून, पर्यटकांना सोयीसुविधा पुरवण्यात प्रशासन सपशेल अपयशी ठरले आहे.

> विश्लेषणात्मक निष्कर्ष:

> विकासाच्या नावाखाली चाललेला हा 'धुळीचा खेळ' थांबवणे गरजेचे आहे. केवळ रस्ते रुंद करून पर्यटन वाढणार नाही, तर तो प्रवास सुरक्षित आणि आरोग्यदायी असणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे. प्रशासनाने तात्काळ कंत्राटदारावर दंडात्मक कारवाई करून रस्त्यावर पाणी मारण्याची व्यवस्था करावी आणि रखडलेली कामे युद्धपातळीवर पूर्ण करावीत. अन्यथा, महाबळेश्वरची ओळख 'थंड हवेचे ठिकाण' ऐवजी 'धुळीचे ठिकाण' अशी होण्याची भीती नाकारता येत नाही.