वॉर्ड व समिती सभांच्या सातत्यामुळे ग्रामविकासाला गती – प्रशासनाच्या निर्देशांनंतर गावोगावी उत्साह

वॉर्ड व समिती सभांच्या सातत्यामुळे ग्रामविकासाला गती – प्रशासनाच्या निर्देशांनंतर गावोगावी उत्साह

विजय जाधव ,

 सातारा प्रतिनिधी :

मुख्यमंत्री समृद्ध पंचायतराज अभियानामुळे राज्यातील ग्रामपंचायतींमध्ये पारदर्शक, लोकसहभागी आणि उत्तरदायी शासनव्यवस्थेचा पाया अधिक मजबूत होणार आहे. या अभियानाअंतर्गत १०० दिवसांत विकासकामांचे गुणांकन करून उत्कृष्ट ग्रामपंचायतींना राज्यस्तरीय गौरव मिळणार आहे. या स्पर्धात्मक योजनेत वॉर्डसभा आणि ग्रामपंचायत समित्यांच्या सभा अत्यंत निर्णायक ठरणार आहेत. यामुळे स्थानिक स्वराज्य संस्थांमध्ये लोकशाहीची रूजवणूक आणखी बळकट होणार असून गावोगावी नियोजनबद्ध विकासाला वेग मिळणार आहे.

---

✅ वॉर्डसभांचे वाढलेले महत्त्व

महाराष्ट्र ग्रामपंचायत अधिनियम १९५८ च्या कलम ७ नुसार प्रत्येक वॉर्ड सदस्याने दर महिन्याला वॉर्डसभा घेणे बंधनकारक आहे. मात्र प्रत्यक्षात अनेक गावांत या सभा औपचारिक राहिल्या होत्या. पण समृद्ध पंचायतराज अभियानामुळे आता या सभांना कायदेशीर बळासह गुणांकनाची जोड मिळाल्याने त्या अनिवार्य ठरत आहेत.

प्रत्येक वॉर्डसभेत स्थानिक समस्या, विकासकामांची प्राधान्यक्रमाने यादी, लाभार्थी निवड, शासकीय योजनांची माहिती, जनसुविधांवरील निर्णय घेतले जातील.

रोटेशन पद्धतीने सभांचे अध्यक्ष आणि सचिव निवडून दिले जातील. त्यामुळे एकाच गटाचे वर्चस्व न राहता सर्व सदस्यांना संधी मिळेल.

सचिवाने सभेचे प्रोसिडिंग लिहून ग्रामपंचायतीकडे सादर करणे बंधनकारक असून हा अभिलेख सरकारी नोंद मानला जाईल.

महिलांचा सहभाग, ग्रामविकास आराखड्याची मांडणी आणि पारदर्शी निर्णयप्रक्रिया वॉर्डसभांद्वारे साध्य होणार आहे.

---

✅ समिती सभांमुळे विकासकामांना दिशा

ग्रामपंचायत अधिनियम कलम ४९ नुसार ग्रामपंचायतींना कार्यक्षम बनवण्यासाठी विविध विषयवार समित्या स्थापन करण्याची तरतूद आहे. परंतु अनेक ठिकाणी या समित्या फक्त कागदोपत्री राहात असल्याची वास्तवता होती. आता या समित्यांची भूमिकाही अत्यंत सक्रिय होणार आहे.

या समित्यांमध्ये समाविष्ट –

ग्राम आरोग्य, पोषण, पाणीपुरवठा व स्वच्छता समिती

कृषी विकास समिती

शाळा व्यवस्थापन समिती

बाल हक्क संरक्षण समिती

जैवविविधता समिती

प्रमुख वैशिष्ट्ये –

सरपंचांच्या अध्यक्षतेखाली समित्यांची स्थापना

सदस्यसंख्या किमान १२ व जास्तीत जास्त २४

महिलांना किमान निम्याहून कमी नसलेले प्रतिनिधित्व अनिवार्य

ग्रामसभेच्या निर्णयानुसार समित्या कामकाज पार पाडतात

ग्रामपंचायत अधिकारी सचिव म्हणून समिती कामकाज पाहतात

नियमित बैठक व कार्यअहवाल सादर करणे आवश्यक

---

✅ विकासात लोकसहभाग निर्णायक

यावर्षीच्या अभियानात राज्यातील तब्बल २७,८६१ ग्रामपंचायती सहभागी झाल्या आहेत. प्रत्येक टप्प्यावर गुणांकन होत असल्याने प्रत्येक गुणासाठी गावांमध्ये कामाला वेग आला आहे. मासिक ग्रामसभा, वॉर्डसभा, महिला सभा, युवा सभा आणि समिती सभा आयोजित केल्यास गावांना थेट गुणवाढ मिळणार आहे.

---

✅ प्रशासन गंभीर – C.E.O. यांचा स्पष्ट संदेश

सातारा जिल्हा परिषदेच्या मुख्य कार्यकारी अधिकारी याशनी नागराजन यांनी सर्व अधिकारी व कर्मचाऱ्यांना स्पष्ट आदेश दिले आहेत की:

शासकीय कर्मचाऱ्यांनी अभियानात सक्रिय सहभाग नोंदवावा

वॉर्ड व समिती सभांना उपस्थित राहून तांत्रिक मार्गदर्शन करावे

गावोगावी विकास आराखडा पूर्णत्वास न्यायचा

गावाला वेळेत सर्व कागदपत्रे, नोंदी व बैठकींचे प्रोसिडिंग व्यवस्थित ठेवण्यास मदत करावी

त्यांच्या सूचनांमुळे ग्रामपंचायत, सरकारी यंत्रणा आणि ग्रामस्थ यांचा एकत्रित सहभाग दिसून येत असून गावपातळीवरील शासनव्यवस्था अधिक जवाबदार बनत आहे.

---

✅ लोकशाहीचा पाया मजबूत – पारदर्शकता वाढणार

या अभियानामुळे – ✔ निर्णय प्रक्रियेत पारदर्शकता येणार

✔ नेतृत्वाचे विकेंद्रीकरण साध्य होणार

✔ विकास आराखड्याला गावकऱ्यांचा थेट प्रतिसाद मिळणार

✔ महिला सहभाग, युवक सहभाग वाढणार

✔ ग्रामविकास अधिक जनाधारित होणार

---

सारांशतः, वॉर्ड व समिती सभांना आता फक्त औपचारिक परंपरा न रहाता ती गावाच्या विकासाचा प्रमुख आधारस्तंभ ठरणार आहे. अभियान संपल्यानंतरही या बैठकांच्या सातत्यामुळे ग्रामपंचायती सक्षम, उत्तरदायी आणि लोकाभिमुख बनतील, अशी अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.

---