परंपरेनुसार गौरी पूजन : महिलांचे जागरण, कीर्तन, नृत्यांनी कोकणात उत्साह

पोलादपूर प्रतिनिधी( प्रकाश कदम)

गणपती उत्सव हा कोकणातील सर्वात मोठा धार्मिक आणि सांस्कृतिक सोहळा मानला जातो. या उत्सवात गौरी पूजनाचे विशेष महत्त्व आहे. पारंपरिक श्रद्धा, कौटुंबिक ऐक्य आणि सांस्कृतिक वारसा जपणाऱ्या या परंपरेला आजही तितकाच मान दिला जातो. यंदाही महाड व पोलादपूर तालुक्यात मोठ्या उत्साहात, महिलांच्या सक्रिय सहभागातून गौरी पूजन, जागरण, कीर्तन व नृत्याच्या कार्यक्रमांनी वातावरण भक्तिमय आणि सांस्कृतिक रंगतदार झाले.

आगमन आणि पूजा

महाड व पोलादपूर तालुक्यात मिळून २३३१ गौरींचे आगमन झाले आहे. त्यापैकी महाड शहरात १३६१, महाड तालुक्यात २१०, औद्योगिक वसाहतीत २३० तर पोलादपूर तालुक्यात ५३० गौरींची स्थापना झाली. महिलांनी घराघरांत पारंपरिक पद्धतीने गौरीची स्थापना करून नैवेद्य दाखवला. गावोगावी देवघरात वा वाडीत एकत्र येऊन महिलांनी पूजाविधी पार पाडला.

महिलांचा उत्साह आणि जागरण

गौरी पूजनाचा उत्सव हा महिलांचा उत्सव मानला जातो. मंगळागौर, झिम्मा, फुगडी, भोंडला, तसेच पारंपरिक लोकगीतांच्या मैफिलींनी कोकणातील रात्र जागी राहिली. महिलांनी पारंपरिक वेशभूषेत हळदीकुंकूचा कार्यक्रम करून आपापसात मंगलाष्टकं, ओव्या आणि अभंग गात आनंद व्यक्त केला.

अनेक गावांत महिला मंडळांनी भजन-कीर्तन आयोजित करून धार्मिक वातावरण निर्माण केले. तर काही ठिकाणी पारंपरिक लोकनृत्यांचे सादरीकरण झाले. रात्री उशिरापर्यंत गावोगाव जागरण सुरू राहिले. या सोहळ्यामुळे महिलांमध्ये सामाजिक एकत्रता आणि सांस्कृतिक जडणघडण अधिक बळकट झाल्याचे दिसून आले.

‘ओवसा’ची परंपरा

कोकणात गौरी आगमनानंतर ‘ओवसा’ किंवा ‘ववसा’ भरण्याची प्रथा आहे. यंदा गौरी पूर्व नक्षत्रात आल्यामुळे नववधूंच्या पहिल्या ओवशाची लगबग सर्वत्र दिसून आली. लग्नानंतरच्या ज्यावर्षी गौरी पूर्व नक्षत्रात येतात, त्या वर्षी घरातील नववधूचा पहिला ओवसा करणे ही परंपरा आहे.

हा विधी म्हणजे नववधूच्या सासरी प्रवेशाचा प्रतीकात्मक स्वीकार आहे. यामुळे तिला सासरी मान-सन्मान मिळावा आणि ती कुळाची परंपरा पुढे न्यावी, या भावनेतून ओवसा भरला जातो. माहेरवाशीण मंडळी यावेळी गावी परत येतात, ज्यामुळे घराघरांत आपुलकीचे आणि कौटुंबिक ऐक्याचे वातावरण निर्माण होते.

धार्मिक आणि सांस्कृतिक महत्त्व

गौराईला आदिशक्तीचे रूप मानले जाते. तिची ओटी भरून मुली व सुना हिला सामर्थ्य लाभावे, हाच या परंपरेचा मुख्य उद्देश आहे. भरलेले सुप हे घरातील ऐश्वर्य, मांगल्य आणि समृद्धीचे प्रतीक मानले जाते. ओटी व सुपाच्या माध्यमातून नववधूची घरातील ज्येष्ठांशी ओळख करून दिली जाते.

गौरी पूजन हे केवळ धार्मिक विधी नसून सामाजिक बंध, महिलांचे सांस्कृतिक संघटन आणि पारंपरिक लोककलांचे जतन करणारा उत्सव आहे. घराघरांतून निघालेला उत्साह, महिलांचे गाणे-नृत्य आणि भक्तिभावाने सजलेले गाव यामुळे संपूर्ण रायगड व कोकण प्रदेश सणमय झाला आहे.