सह्याद्री व्याघ्र प्रकल्पात वाघांच्या स्थलांतरास केंद्राची मंजुरी
प्रतापगड वार्ताहर (जितेंद्र कारंडे):
सह्याद्री व्याघ्र प्रकल्पात वाघांचे पुनरागमन व्हावे या उद्देशाने महाराष्ट्र सरकारकडून सादर केलेल्या प्रस्तावाला अखेर केंद्र सरकारने मान्यता दिली आहे. पर्यावरण, वन आणि जलवायू परिवर्तन मंत्रालयाने दिलेल्या या परवानगीनुसार, ताडोबा–अंधारी आणि पेंच व्याघ्र प्रकल्पांमधून एकूण आठ वाघ (३ नर व ५ मादी) सह्याद्री व्याघ्र प्रकल्पात स्थलांतरित केले जाणार आहेत.
स्थलांतराची प्रक्रिया
वन विभागाच्या देखरेखीखाली हे स्थलांतर पार पडणार असून, प्रक्रियेदरम्यान वाघांना होणारा ताण–तणाव शक्यतो कमी ठेवण्यावर विशेष भर दिला जाणार आहे. यासाठी तात्पुरत्या निवासाची व्यवस्था, वैद्यकीय तपासणी तसेच योग्य प्रकारचे पिंजरे तयार ठेवण्यात येणार आहेत. स्थलांतरानंतर तिमाही अहवाल केंद्र सरकारला सादर करणे बंधनकारक असेल. कोणतीही अनिष्ट घटना घडल्यास मंजुरी मागे घेण्यात येऊ शकते, असा स्पष्ट नियम घालण्यात आला आहे.
सह्याद्री व्याघ्र प्रकल्पाची सध्याची स्थिती
सह्याद्री व्याघ्र प्रकल्प हा तुलनेने नवीन व्याघ्र राखीव क्षेत्र आहे. या ठिकाणी वाघांचे वास्तव्य असले तरी स्थिर संख्येची पुष्टी अद्याप झालेली नाही. काही कॅमेरा ट्रॅप आणि निरीक्षणांतून वाघांच्या हालचालींची नोंद झाली आहे, मात्र ‘स्थायी वाघांची’ उपस्थिती सिद्ध झालेली नाही. या पार्श्वभूमीवर वाघांचे स्थलांतर हा महत्वाचा निर्णय ठरला आहे.
अधिवास सुधारण्याचे प्रयत्न
वाघांना योग्य वातावरण मिळावे म्हणून वन विभागाने अधिवास सुधारण्याचे प्रयत्न सुरू केले आहेत.
भक्ष्य प्राण्यांची संख्या (सांबर, गवा, रानडुक्कर इ.) वाढवण्याचे प्रयत्न सुरू आहेत.
जंगलातील पाण्याचे स्रोत शाश्वत स्वरूपात उपलब्ध राहावेत म्हणून सुधारणा केली जात आहे.
मानवी हस्तक्षेप कमी करून अधिवास सुरक्षित करण्यासाठी स्थानिक जनतेमध्ये जनजागृती केली जात आहे.
अपेक्षित फायदे
या निर्णयामुळे सह्याद्री व्याघ्र प्रकल्पात वाघांची संख्या वाढेल आणि येथे जैवविविधतेला चालना मिळेल. पर्यावरणीय व संवर्धनात्मक दृष्टिकोनातून हा प्रकल्प अधिक महत्त्वाचा ठरेल. तसेच, भविष्यात पर्यावरण पर्यटनालाही चालना मिळण्याची शक्यता आहे.
आव्हाने पुढे
वाघांचे स्थलांतर करताना त्यांच्या आरोग्य, जीवितावस्था आणि तणाव व्यवस्थापन हे मोठे आव्हान असेल. याशिवाय, स्थानांतरणानंतर पुरेसे भक्ष्य, पाण्याचे स्रोत आणि मानवी हस्तक्षेपाचा प्रश्न कायम राहणार आहे. तसेच, प्रकल्पाच्या सीमेजवळील वस्त्यांमध्ये मानव–प्राणी संघर्षाची शक्यता देखील तज्ज्ञांनी व्यक्त केली आहे.
दीर्घकालीन प्रक्रिया
सह्याद्री व्याघ्र प्रकल्पात वाघांची स्थिर संख्या निर्माण होणे ही एक दीर्घकालीन प्रक्रिया असेल. मात्र, केंद्र सरकारकडून मिळालेली ही मंजुरी वाघ संवर्धनासाठी ऐतिहासिक ठरणार असल्याचा विश्वास वन विभागाने व्यक्त केला आहे.
Comments
Post a Comment